วันก่อนผมพาน้องไปร้านอาบน้ำตัดขน เป็นร้านที่น้องไม่เคยไป มีคนทำงานอยู่เต็มร้าน หลายคนน้องไม่เคยเจอ และมีหมาใช้บริการพร้อมกันอยู่ราว ยี่สิบตัว พอน้องก้าวเข้าไปในบรรยากาศร้านเท่านั้น ตัวสั่นทันที ทั้งที่ยังไม่มีใครแตะตัวเขาเลยด้วยซ้ำ
สิ่งที่ผมทำคือพาน้องออกมา แล้วบอกทางร้านตรง ๆ ว่าขอยังไม่ทำวันนี้ เพราะสำหรับผม อาการตัวสั่นแบบนั้นคือน้องกำลังบอกอะไรบางอย่าง และผมอยากเล่าให้ฟังว่าเกิดอะไรขึ้นกับเขา
ไม่มีใครพูดอะไรกับน้องเลย แต่ทั้งห้องคุยกับเขาพร้อมกัน
น้องไม่ได้ตัวสั่นเพราะใครทำอะไร และไม่ใช่เพราะหนาวหรืองอแง ตัวสั่นในสถานการณ์แบบนี้คือร่างกายหลั่งอะดรีนาลีนจากความกลัว เข้าสู่โหมดสู้ หนี หรือแข็งค้าง ร่างกายของเขาตัดสินใจไปแล้วว่าที่นี่ไม่ปลอดภัย ก่อนที่เขาจะทันได้คิดด้วยซ้ำ
คำถามคือ ข้อมูลว่าที่นี่ไม่ปลอดภัยเข้าหัวน้องทางไหน ทั้งที่ไม่เคยมาและไม่เคยเจอคนพวกนี้ คำตอบคือมันเข้ามาหลายช่องทางพร้อมกัน ผ่านประสาทสัมผัสของเขา และช่องที่ดังที่สุดคือสิ่งที่คนมักมองข้าม
จมูก ช่องทางที่ดังที่สุด
หมาที่กำลังเครียดหรือกลัว จะปล่อยสารเตือนภัยออกมาทางต่อมก้น ปัสสาวะ น้ำลาย และต่อมเหงื่อที่อุ้งเท้า หมาตัวอื่นดมแล้วอ่านออกทันทีว่าที่นี่มีหมากลัวอยู่ ไม่ต่างจากการที่เราเดินเข้าห้องแล้วรู้สึกได้ว่าบรรยากาศตึงเครียด
ร้านที่มีหมาใช้บริการพร้อมกันยี่สิบตัว แปลว่ากลิ่นความเครียดสะสมอยู่ในอากาศและบนทุกพื้นผิว น้องเดินเข้าไปปุ๊บ จมูกก็รับสารว่าที่นี่หมากลัวกันทั้งนั้นแบบเต็ม ๆ ซ้อนด้วยกลิ่นเคมีแปลก ๆ อีกชั้น ทั้งแชมพู น้ำยา ขนที่โดนไดร์ร้อน ฝุ่นจากการตัดเล็บ และกลิ่นตัวของคนที่เขาไม่คุ้น จมูกของหมาไวกว่าเราหลายหมื่นเท่า สิ่งที่เราแทบไม่ได้กลิ่น สำหรับน้องคือข้อมูลท่วมหัว
หู
ไดร์เป่าขนเสียงดังและแหลม ปัตตาเลี่ยนที่สั่นหึ่ง เสียงน้ำ เสียงกรงเหล็กกระทบกัน และที่สำคัญที่สุดคือเสียงหมาตัวอื่นร้องหรือครางด้วยความเครียด เสียงร้องแบบนั้นคือสัญญาณเตือนภัยโดยตรงในภาษาหมา ได้ยินแล้วพลอยกลัวตามไปด้วย
ซ้อนเข้าไปอีกคือเสียงพูดคุยด้วยภาษาและน้ำเสียงที่น้องไม่เคยได้ยิน จังหวะคำ ระดับเสียง ไม่คุ้นหูไปหมด สำหรับหมาที่อ่อนไหวกับเสียง บรรยากาศแบบนี้อย่างเดียวก็ทำให้กลัวได้แล้ว คล้ายกับเวลาน้องกลัวเสียงดังอย่างพลุหรือประทัด
ตา
คนแปลกหน้าหลายคนเดินไปมา หมาตัวอื่นถูกจับขึ้นโต๊ะหรือถูกขังกรง ทุกอย่างเคลื่อนไหวเร็วและคาดเดาไม่ได้ สำหรับน้องที่ไม่รู้ว่ากำลังจะเกิดอะไรขึ้นกับตัวเอง ภาพวุ่นวายตรงหน้าคือสัญญาณว่าต้องระวังตัว
อารมณ์ร่วมและสายจูง
หมารับอารมณ์จากหมาตัวอื่นและจากตัวเราได้ พอทั้งห้องเต็มไปด้วยความเครียด อารมณ์รวมของห้องก็คือความเครียด และน้องซึมซับมันเข้าไป
อีกทางที่มักถูกลืมคือสายจูง ถ้าตอนนั้นเราเองรู้สึกไม่สบายใจหรือเกร็งขึ้นมานิดหนึ่ง ความตึงนั้นวิ่งลงไปตามสายจูงถึงน้องได้ เขารับรู้ได้ว่าแม้แต่คนที่เขาไว้ใจก็ยังไม่แน่ใจกับที่นี่
ทำไมทั้งที่ไม่เคยมา ไม่เคยเจอคนพวกนี้
เพราะน้องไม่ได้กลัวร้านนี้หรือคนคนนี้เป็นรายตัว แต่กลัวภาพรวมของสถานการณ์ ความแปลกใหม่ บวกกับหนีไม่ได้ บวกกับควบคุมอะไรไม่ได้เลย คือสูตรของความกลัวในหมาแทบทุกตัว สมองของเขาประมวลกลิ่น เสียง และภาพทั้งหมดเข้าด้วยกัน แล้วสรุปว่าที่แบบนี้มักมีเรื่องไม่ดีเกิดขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเคยเจอเรื่องไม่ดีที่นี่มาก่อน
ขอย้ำจุดที่ละเอียดอ่อนไว้สักนิด เรื่องที่คนในร้านเป็นคนที่น้องไม่คุ้น ไม่ได้เกี่ยวกับว่าเขาเป็นใครหรือมาจากไหน น้องแค่เจอกลิ่นตัว น้ำเสียง ภาษา และจำนวนคนที่ไม่คุ้นพร้อมกันในที่ที่เครียดอยู่แล้ว ถ้าเปลี่ยนเป็นคนหน้าใหม่สิบคนในบรรยากาศเดียวกัน น้องก็กลัวเหมือนกัน มันคือเรื่องความไม่คุ้นเคย ไม่ใช่เรื่องตัวบุคคล
สิ่งที่ควรทำคือฟังน้องแล้วพาออกมา
การพาน้องออกมาทันที คือการบอกเขาว่าเราได้ยินแล้ว และเราพาออกมาให้แล้ว นั่นทำให้เราเป็นที่พึ่งที่ปลอดภัยของน้อง ซึ่งสำคัญมากต่อความมั่นคงทางใจของเขาในระยะยาว
ถ้าเราฝืนทำต่อ ปล่อยให้เขาถูกจับอาบน้ำตัดขนทั้งที่ตัวสั่น สิ่งที่เกิดขึ้นคือการกดดันให้เผชิญกับความกลัวแบบไม่มีทางหนี ซึ่งมักไม่ได้ทำให้หายกลัว แต่กลับฝังความกลัวให้ลึกขึ้น ครั้งต่อไปน้องอาจกลัวหนักกว่าเดิม หรือเริ่มขู่และดิ้นเพราะรู้สึกว่าไม่เหลือทางเลือกอื่น การเลือกถอยในวันนี้จึงเป็นการรักษาความไว้ใจเอาไว้ และนี่คือหัวใจของการฟังสัญญาณของน้องแล้วให้เขาได้เลือก
ครั้งต่อไปจะพาไปอาบน้ำตัดขนยังไงให้น้องไม่กลัว
- เลือกร้านที่รับทีละตัว เงียบ และไม่แออัด หรือร้านที่ดูแลแบบตัวต่อตัว
- พาไปในช่วงที่ร้านว่าง หรือช่วงแรกแค่ไปยืนหน้าร้าน ให้ขนม แล้วกลับ เพื่อสร้างความคุ้นก่อนโดยยังไม่ต้องทำจริง
- ให้น้องได้เลือกเดินเข้าเอง ไม่ลากหรือดันเข้าไป
- สร้างความมั่นใจให้น้องทีละขั้นด้วยประสบการณ์ดี ๆ ก่อนจะเจอสถานการณ์ที่ท้าทายขึ้น
- ระยะยาว ฝึกให้น้องชินกับการถูกดูแลตัวที่บ้านก่อน เช่น การแตะตัว จับขา หรือใช้ไดร์เบา ๆ ในที่ที่เขารู้สึกปลอดภัย พอถึงร้านจริงจะรับมือได้ดีขึ้นมาก
ตัวสั่นเมื่อไหร่ที่ควรพาไปหาสัตวแพทย์
ในเคสนี้ตัวสั่นมีต้นเหตุชัดเจนคือความกลัวจากบรรยากาศ พอพาออกมาอาการก็ดีขึ้น แต่ถ้าน้องตัวสั่นโดยไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน สั่นต่อเนื่อง หรือสั่นพร้อมอาการผิดปกติอื่น อย่าเหมาว่าเป็นเพราะกลัวอย่างเดียว เพราะการสั่นอาจมาจากความเจ็บปวด ความหนาว หรือปัญหาสุขภาพได้ กรณีแบบนั้นควรปรึกษาสัตวแพทย์
สรุป
น้องตัวสั่นเพราะทั้งห้องกำลังส่งข้อมูลถึงเขาพร้อมกัน ผ่านกลิ่นของหมาที่กลัว ผ่านเสียงที่วุ่นวาย ผ่านภาพที่คาดเดาไม่ได้ และผ่านอารมณ์รวมของสถานที่ ทั้งหมดนี้บอกเขาว่าที่นี่ไม่ปลอดภัย โดยที่ไม่มีใครต้องพูดอะไรสักคำ
สิ่งที่ดีที่สุดที่เราให้เขาได้ในวันนั้น ไม่ใช่การฝืนให้เสร็จ ๆ ไป แต่คือการฟังเขา แล้วพาออกมา เพราะเมื่อน้องรู้ว่าเราจะไม่ทิ้งให้เขาเผชิญสิ่งที่กลัวเพียงลำพัง ความไว้ใจระหว่างเราก็แข็งแรงขึ้น และนั่นคือรากฐานของทุกอย่างที่เราจะสอนเขาต่อจากนี้
อ้างอิง
VCA Animal Hospitals เรื่อง Fear, Anxiety and Stress in Dogs และ Canine Communication vcahospitals.com
American Kennel Club (AKC) เรื่อง Why Is My Dog Shaking และ Dog Body Language akc.org
ASPCA เรื่อง Fear ในสุนัขและการจัดการความกลัว aspca.org
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจพฤติกรรมเบื้องต้น หากน้องมีอาการตัวสั่นบ่อยหรือต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน ควรปรึกษาสัตวแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
หมาสนุก · ฝึกหมาสไตล์เล่นไปฝึกไป ไม่ดุ ไม่บังคับ