ใกล้ลอยกระทงและปีใหม่ทีไร สิ่งที่มากับเทศกาลคือเสียงพลุและประทัด ที่สำหรับเราอาจเป็นความสนุก แต่สำหรับน้องหมาหลายตัว มันคือเสียงที่น่ากลัวมาก บางตัวถึงขั้นตัวสั่น หอบ น้ำลายไหล วิ่งหนีไปซุกตัว หรือพยายามหนีออกจากบ้าน
บทความนี้จะชวนเข้าใจว่าทำไมน้องถึงกลัว และเราจะช่วยให้เขารับมือได้ยังไง โดยไม่ต้องดุ ไม่ต้องบังคับ
ทำไมหมาถึงกลัวเสียงพลุ
ลองนึกถึงเสียงพลุในมุมของน้อง มันดังมาก เกิดขึ้นกะทันหัน คาดเดาไม่ได้ว่าจะดังอีกเมื่อไหร่ และหนีไปไหนก็ยังได้ยิน
หูของสุนัขไวกว่าเราหลายเท่า เสียงที่เราว่าดังอยู่แล้ว สำหรับน้องยิ่งกระหึ่มกว่านั้นมาก พอเจอเสียงที่ทั้งดัง ทั้งไม่รู้ว่าจะมาอีกตอนไหน ร่างกายของน้องก็เข้าสู่โหมดตื่นตระหนกโดยอัตโนมัติ
ขอย้ำว่านี่ไม่ใช่การเรียกร้องความสนใจหรือการทำตัวงอแง แต่เป็นความกลัวจริง ๆ ที่น้องควบคุมไม่ได้
สิ่งที่ไม่ควรทำ
อย่าดุหรือลงโทษเวลาน้องกลัว การตวาดให้เงียบหรือดุที่น้องตื่นตระหนก ไม่ได้ทำให้เขาหายกลัว มีแต่จะยิ่งตอกย้ำว่าสถานการณ์นี้แย่จริง ๆ และทำให้เราซึ่งควรเป็นที่พึ่ง กลายเป็นอีกสิ่งที่น่ากลัว
อย่าบังคับให้น้องเผชิญหน้ากับเสียง เช่น อุ้มออกไปดูพลุเพื่อให้ชิน วิธีนี้มักยิ่งทำให้กลัวหนักกว่าเดิม
ส่วนความเชื่อที่ว่า ถ้าไปปลอบเวลากลัวแล้วน้องจะยิ่งติดนิสัยขี้กลัว อันนี้ไม่จริงครับ ความกลัวเป็นอารมณ์ ไม่ใช่พฤติกรรมที่จะติดนิสัยจากการปลอบ ถ้าน้องอยากเข้ามาหา เรากอดเขา อยู่เป็นเพื่อนเขาได้เต็มที่ การมีเราอยู่ข้าง ๆ คือสิ่งที่ช่วยให้เขาสงบลง
หัวใจคือ การมีพื้นที่ปลอดภัยให้น้อง
สิ่งที่หมาส่วนใหญ่ต้องการเวลากลัว คือที่หลบที่รู้สึกปลอดภัย ลองสังเกตดู เวลาน้องตกใจ เขามักวิ่งไปซุกใต้โซฟาหรือใต้โต๊ะ
เหตุผลคือเขาต้องการ ที่ที่มีเพดานเตี้ย ๆ คลุมหัว มันให้ความรู้สึกมิดชิดและปลอดภัยกับเขา ถ้าเราเตรียมพื้นที่แบบนี้ไว้ให้ น้องก็จะมีที่พึ่งทางใจเวลาเจอเสียงดัง
ประสบการณ์จากบ้านเรา: ทำกรงให้เป็นเซฟโซน
ที่บ้านเราเลือกใช้ กรงผ้าแบบพับได้ ใบใหญ่หน่อย แล้วค่อย ๆ สอนน้องด้วยเกมที่เราเรียกว่า Safe House ซึ่งเป็นเกมของหมาสนุกที่ทำให้กรงกลายเป็นที่สนุกและได้ของดีอยู่เสมอ น้องจึงรักกรงและเข้าไปเองด้วยความสบายใจ ไม่ใช่เพราะถูกบังคับ ชื่อ Safe House มาจากแนวคิดที่ว่า เรากำลังสร้างบ้านหลังเล็กที่ปลอดภัยที่สุดไว้ให้น้องมีไว้เป็นของตัวเอง (วิธีฝึกให้น้องรักกรงเบื้องต้น อ่านต่อที่นี่) เป้าหมายแรกคืออยากให้น้องคุ้นกับกรงไว้ใช้ในยามจำเป็น เช่น พาไปหาหมอหรือเดินทาง
และข้อดีที่ได้มาเพิ่มคือ กรงกลายเป็น พื้นที่ปลอดภัย ของน้องอย่างแท้จริง เพราะกรงผ้ามีด้านบนคลุมหัว มีผนังรอบตัว ตอบโจทย์ความต้องการ เพดานเตี้ย ๆ ที่หมาอยากได้เวลากลัวพอดี
พอถึงเวลามีเสียงดัง น้องก็มีที่ของตัวเองให้เข้าไปหลบ โดยที่เราไม่ต้องบังคับ เขาเลือกเข้าไปเองเพราะรู้ว่าตรงนั้นปลอดภัย นี่คือข้อดีที่เรารู้สึกได้จริงจากการลงทุนสอนกรงตั้งแต่แรก
ถ้าใครยังไม่มีกรง จะใช้มุมสงบในบ้าน ใต้โต๊ะที่เอาผ้าคลุม หรือที่นอนในห้องที่เงียบที่สุด ก็ใช้หลักเดียวกันได้ ขอแค่เป็นที่มิดชิด มีอะไรคลุมด้านบน และน้องเข้าออกได้เอง
วิธีช่วยน้องในคืนที่มีเสียงพลุ
- ปิดประตูหน้าต่างและรูดม่าน เพื่อลดทั้งเสียงและแสงวาบ
- เปิดเสียงกลบ เช่น ทีวี เพลง หรือพัดลม ช่วยกลบเสียงพลุให้ไม่สะดุดหู
- เตรียมพื้นที่ปลอดภัยไว้ให้พร้อม และให้น้องเลือกเข้าไปเอง
- ให้ของเคี้ยวหรือของเล่นหาขนม เพื่อช่วยเบี่ยงความสนใจและจับคู่ช่วงเวลานั้นกับสิ่งดี ๆ
- อยู่เป็นเพื่อนน้องด้วยท่าทีสงบ เพราะน้องอ่านอารมณ์เราออก
- เช็กว่าบ้านปิดมิดชิด ไม่มีช่องให้น้องตกใจแล้ววิ่งหนีออกไปได้
ระยะยาว ค่อย ๆ ลดความกลัวได้
นอกจากรับมือเฉพาะหน้า เรายังค่อย ๆ สอนให้น้องกลัวน้อยลงได้ ด้วยการเปิดเสียงพลุแบบเบามาก ในระดับที่น้องยังสบายใจ แล้วจับคู่กับขนมหรือการเล่น ค่อย ๆ เพิ่มระดับเสียงทีละนิดเมื่อน้องโอเค วิธีนี้ช่วยเปลี่ยนความรู้สึกของน้องที่มีต่อเสียงได้ (หลักการเดียวกับที่เราใช้กับน้องที่กลัวเสียงเครื่องดูดฝุ่น และต้องทำในจังหวะที่ไม่กระตุ้นให้น้องตื่นตระหนกเกินไป)
เมื่อไหร่ควรปรึกษาสัตวแพทย์
ถ้าน้องกลัวรุนแรงจนตัวสั่นหนัก หอบไม่หยุด ทำลายข้าวของ หรือพยายามหนีจนเสี่ยงบาดเจ็บ ไม่ควรปล่อยไว้หรือฝืนแก้เอง ควรปรึกษาสัตวแพทย์ เพราะมีทั้งแนวทางปรับพฤติกรรมและยาช่วยลดความวิตกกังวลที่ปลอดภัย ซึ่งช่วยน้องได้มากในกรณีที่กลัวหนัก
สรุป
หมากลัวเสียงพลุไม่ใช่เรื่องงอแง แต่คือความกลัวจริงที่เขารับมือเองไม่ไหว สิ่งที่ดีที่สุดที่เราให้ได้ไม่ใช่การดุให้หยุด แต่คือการเป็นที่พึ่ง และเตรียมพื้นที่ปลอดภัยให้เขาได้หลบ
เทศกาลที่สนุกสำหรับเรา จะได้เป็นคืนที่น้องผ่านไปได้อย่างสบายใจขึ้น เพราะรู้ว่ามีที่ปลอดภัยและมีเราอยู่ด้วยเสมอ
อ้างอิง
ASPCA เรื่อง Helping Dogs with Noise Fears aspca.org
VCA Animal Hospitals เรื่อง Noise Aversion และ Fear of Fireworks in Dogs vcahospitals.com
American Kennel Club (AKC) เรื่อง How to Calm a Dog During Fireworks akc.org
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจพฤติกรรมเบื้องต้น หากน้องมีความกลัวรุนแรง ควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสุนัข
หมาสนุก · ฝึกหมาสไตล์เล่นไปฝึกไป ไม่ดุ ไม่บังคับ