หมาเห่าเครื่องดูดฝุ่น (ทั้งหุ่นยนต์และไร้สาย) เกิดจากอะไร แก้ยังไงแบบไม่ดุ

เครื่องดูดฝุ่นเป็นสิ่งที่แทบทุกบ้านมี ไม่ว่าจะเป็นแบบไร้สาย แบบด้ามยาว หรือแบบหุ่นยนต์ที่วิ่งเองได้ สิ่งที่เหมือนกันคือมันเสียงดังและเคลื่อนที่ไปมา ซึ่งสำหรับน้องหมาบางตัว สองอย่างนี้รวมกันคือเรื่องน่าตกใจไม่น้อย

แต่ขอเริ่มด้วยเรื่องสำคัญก่อน คือ ไม่ใช่หมาทุกตัวจะเห่าเครื่องดูดฝุ่น และการที่น้องเห่า ไม่ได้แปลว่าน้องนิสัยไม่ดีหรือเจ้าของเลี้ยงผิด มันขึ้นอยู่กับบุคลิกของน้องแต่ละตัวด้วย

น้องบางตัวมั่นใจในตัวเองสูง เจอเสียงแปลก ๆ ก็เฉย ๆ แต่น้องบางตัวที่ไม่ค่อยมั่นใจหรือขี้ตกใจ พอได้ยินเสียงที่คาดเดาไม่ได้ ก็จะรู้สึกไม่ไว้ใจและตอบสนองด้วยการเห่า และขอบอกตรง ๆ ว่าการเป็นหมาของครูฝึกก็ไม่ได้แปลว่าจะไม่เห่านะครับ อยู่ที่ตัวน้องจริง ๆ

ทำไมน้องถึงเห่าเครื่องดูดฝุ่น

การเห่ามีได้จากหลายสาเหตุ และบางตัวก็มาจากหลายอย่างรวมกัน

กลัวเสียงดังและเสียงที่คาดเดาไม่ได้ เครื่องดูดฝุ่นมีเสียงดัง แหลม และดังต่อเนื่องแบบที่น้องไม่รู้ว่าจะจบเมื่อไหร่ น้องที่ไวต่อเสียงจึงรู้สึกไม่ปลอดภัย

ตกใจสิ่งของขนาดใหญ่ที่เคลื่อนที่ โดยเฉพาะเครื่องแบบหุ่นยนต์ที่วิ่งไปเองอย่างไม่มีจังหวะแน่นอน น้องหลายตัวมองว่ามันเป็นสิ่งแปลกที่เคลื่อนที่เข้าหาตัว เลยตกใจง่ายกว่าเครื่องที่คนถืออยู่

สัญชาตญาณไล่ของที่เคลื่อนไหว หมาหลายสายพันธุ์ โดยเฉพาะสายต้อนฝูง มีสัญชาตญาณตอบสนองต่อสิ่งที่วิ่งหรือเคลื่อนที่เร็ว พอเห็นเครื่องดูดฝุ่นเคลื่อนไป น้องเลยอยากไล่และเห่าไปด้วย

ปกป้องพื้นที่ น้องบางตัวมองว่าเครื่องดูดฝุ่นคือผู้บุกรุกเข้ามาในบ้าน จึงเห่าเพื่อไล่

ไม่เคยชินมาก่อน น้องที่ไม่เคยเจอหรือไม่เคยถูกทำให้คุ้นกับเสียงนี้ตั้งแต่ยังเล็ก มักตกใจมากกว่าน้องที่โตมากับมัน

บุคลิกที่ไม่มั่นใจหรือขี้ตกใจ อย่างที่บอกไปตอนต้น น้องที่พื้นฐานอารมณ์ไม่ค่อยมั่นใจ จะตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่ไม่คุ้นด้วยความกังวลมากกว่าน้องที่มั่นใจ

เคยได้ผลมาก่อน บางครั้งน้องเห่าแล้วเครื่องดูดฝุ่นก็ปิดหรือหายไปพอดี น้องเลยเรียนรู้ว่าการเห่าทำให้สิ่งน่ากลัวหายไป จึงทำซ้ำอีก

วิธีที่ไม่ควรทำ คือการดุ

พอน้องเห่า หลายคนเผลอดุหรือตวาดให้เงียบ ซึ่งเป็นสิ่งที่ยิ่งทำให้แย่ลง

เพราะโดยส่วนใหญ่น้องเห่าเพราะกลัวหรือไม่มั่นใจอยู่แล้ว การถูกดุจะยิ่งเพิ่มความเครียด และทำให้น้องเชื่อมโยงว่าเครื่องดูดฝุ่นนำมาซึ่งเรื่องแย่ ๆ (ทั้งเสียงน่ากลัว และการโดนดุ) ความกลัวเลยยิ่งฝังลึก

วิธีที่เราใช้ เปลี่ยนเสียงน่ากลัวให้กลายเป็นสัญญาณของขนม

ขอเล่าจากมอมแมมเลยครับ มอมแมมเองก็เห่าเครื่องดูดฝุ่น (เชลตี้เป็นสายต้อนฝูง สัญชาตญาณไล่ของเคลื่อนไหวมาเต็ม) แต่เรารู้วิธีจัดการ

หลักการคือ เราจะเปลี่ยนความรู้สึกของน้องที่มีต่อเสียงนั้น จากความไม่แน่ใจและกังวล ให้กลายเป็นความรู้สึกดี วิธีที่ได้ผลที่สุดคือ ทำให้เสียงเครื่องดูดฝุ่นกลายเป็นสัญญาณว่า เดี๋ยวขนมจะมา

พอทำซ้ำไปเรื่อย ๆ ความลังเลและความไม่แน่ใจจะค่อย ๆ หายไป แล้วถูกแทนที่ด้วยความคิดว่า ได้ยินเสียงเครื่องดูดฝุ่นแล้ว แปลว่าขนมกำลังจะตามมา นี่คือหลักการทางวิทยาศาสตร์ที่เรียกว่าการวางเงื่อนไขใหม่ให้กับอารมณ์ (counter-conditioning) ซึ่งเป็นญาติใกล้ชิดกับการทดลองของ Pavlov

แต่หัวใจอยู่ที่จังหวะ ต้องจับให้ดี

ให้ขนมก่อนเปิดเครื่องเล็กน้อยจะดีมาก ในช่วงแรก ยื่นขนมให้น้องก่อนสักนิดแล้วค่อยเปิดเครื่อง เพื่อให้น้องเริ่มจากอารมณ์ดีก่อนที่เสียงจะมา ไม่ใช่รอให้น้องกลัวแล้วค่อยปลอบ

ใช้ขนมที่กินหรือเคี้ยวได้นานหน่อยยิ่งดี เพราะจะช่วยให้น้องมีอะไรทำระหว่างที่เสียงดังอยู่ อยู่กับของดี ๆ ตรงหน้า แทนที่จะจดจ่อกับความกลัว

เริ่มจากเบา ๆ แล้วค่อยเพิ่ม ช่วงแรกอาจเปิดเครื่องไกล ๆ หรือเปิดแป๊บเดียว ให้น้องยังรับไหว อย่าเพิ่งเปิดจ่อตัวหรือเปิดนาน ค่อย ๆ ขยับเข้าใกล้และนานขึ้นเมื่อน้องเริ่มชิน

ทำไปเรื่อย ๆ อย่างสม่ำเสมอ แล้ววันหนึ่งน้องจะเลิกเห่าไปเอง และพอถึงตอนนั้น เราก็ไม่จำเป็นต้องเตรียมขนมให้แล้ว เพราะน้องไม่ได้รู้สึกกังวลกับเสียงนั้นอีกต่อไป มันกลายเป็นแค่เสียงธรรมดาในบ้านที่ไม่มีความหมายอะไรน่ากลัวแล้ว

เมื่อไหร่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ถ้าน้องกลัวถึงขั้นตัวสั่น หอบ พยายามหนีจนทำร้ายตัวเอง ปัสสาวะราด หรือแพนิคอย่างรุนแรงทุกครั้งที่ได้ยินเสียง อาการแบบนี้อาจเข้าข่ายโรคกลัวเสียง (noise phobia) ที่ควรให้สัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมช่วยดูแลควบคู่ไปด้วย ไม่ควรฝืนให้น้องเจอเสียงแรง ๆ เพราะจะยิ่งแย่

มุมของครูฝึก

สิ่งที่เราอยากให้จำคือ การเห่าเครื่องดูดฝุ่นไม่ใช่เรื่องน้องดื้อหรือนิสัยเสีย แต่คือน้องกำลังบอกว่าเขาไม่มั่นใจกับบางอย่าง

หน้าที่ของเราไม่ใช่การสั่งให้เงียบ แต่คือการช่วยให้น้องรู้สึกปลอดภัยและสงบขึ้น พอความกลัวหายไป การเห่าก็หายไปเอง โดยไม่ต้องดุ ไม่ต้องบังคับ และสิ่งที่ได้กลับมามากกว่าความเงียบ คือน้องที่ไว้ใจเราและไว้ใจโลกรอบตัวมากขึ้น

ถ้าอยากให้เราไปช่วยฝึกน้องถึงบ้านแบบเล่นไปฝึกไป ไม่ว่าจะเรื่องความกลัวเสียงหรือพื้นฐานอื่น ๆ ทักมาเล่าเรื่องน้องกันก่อนได้เสมอครับ

อ้างอิง

American Kennel Club เรื่องการทำให้สุนัขคุ้นกับสิ่งที่กลัว ด้วย desensitization และ counter-conditioning akc.org

ASPCA เรื่อง Desensitization and Counterconditioning aspca.org

VCA Animal Hospitals เรื่องความกลัวเสียงและ noise aversion ในสุนัข vcahospitals.com

บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น หากน้องมีความกลัวรุนแรง ควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสุนัข

หมาสนุก · ฝึกหมาสไตล์เล่นไปฝึกไป ไม่ดุ ไม่บังคับ