เวลาเรากลับบ้าน หรือมีแขกมาเยี่ยม น้องหลายตัวจะดีใจจนกระโดดใส่ ตอนเป็นลูกหมาตัวเล็ก ๆ มันดูน่ารัก แต่พอน้องโตขึ้น ตัวใหญ่ขึ้น การกระโดดก็เริ่มเป็นปัญหา ทั้งข่วนเสื้อผ้า ทำคนเสียหลัก โดยเฉพาะกับเด็กหรือผู้สูงอายุที่อาจล้มได้
ข่าวดีคือ พฤติกรรมนี้แก้ได้ และไม่ต้องดุด้วยครับ แค่เราเข้าใจว่าทำไมน้องถึงทำ แล้วเปลี่ยนวิธีตอบสนองของเรา
ทำไมหมาถึงกระโดดใส่คน
อย่างแรกที่อยากให้เข้าใจคือ การกระโดดใส่คนส่วนใหญ่ไม่ใช่ความก้าวร้าว แต่คือการทักทายด้วยความดีใจ
หมาทักทายกันด้วยการดมหน้าดมปาก พอเจอคน เขาก็อยากเข้าถึงหน้าเราเหมือนกัน แต่หน้าเราอยู่สูง เขาเลยกระโดดขึ้นมาหา บวกกับความตื่นเต้นดีใจที่ล้นออกมา การกระโดดจึงเป็นวิธีที่เป็นธรรมชาติที่สุดของเขา
และที่สำคัญ ทุกครั้งที่เขากระโดดแล้วเราหันไปสนใจ เขาก็ได้เรียนรู้ว่า “กระโดดแล้วได้ผล”
ทำไม “ดันออก” หรือ “ดุ” ถึงไม่ได้ผล
เวลาน้องกระโดด ปฏิกิริยาแรกของเกือบทุกคนคือ เอามือดันออก ใช้เข่าดัน หรือตะคอกว่า “ลงไป” แต่วิธีพวกนี้มักไม่ได้ผล และนี่คือเหตุผล
สำหรับหมา การที่เราเอามือดัน พูดใส่ หรือมองหน้า ล้วนเป็นความสนใจในมุมของเขา บางตัวยิ่งคิดว่าเรากำลังเล่นด้วยซ้ำ กลายเป็นว่าการกระโดดยิ่งสนุกและคุ้มค่ากว่าเดิม
ส่วนการดุหรือตะคอก นอกจากจะทำให้บางตัวตื่นเต้นหนักขึ้นแล้ว ยังอาจทำให้น้องที่อ่อนไหวรู้สึกกลัวและสับสน เพราะเขาแค่ดีใจที่เจอเรา แต่กลับโดนดุ ที่สำคัญคือ ทั้งการดันและการดุ ไม่ได้บอกน้องเลยว่า แล้วเขาควรทำอะไรแทน
เรื่องการ “ตั้งเข่า” ให้น้องเจ็บ — อยากให้มองที่ตัวน้อง ไม่ใช่ที่ผลลัพธ์
มีวิธีหนึ่งที่ได้ยินแนะนำต่อ ๆ กันมาบ่อย คือเวลาน้องกระโดดใส่ ให้ยกเข่าขึ้นกระแทกอกน้อง เพื่อให้เขาเจ็บแล้วจะเลิกกระโดดไปเอง
เรื่องนี้มักมีคนเถียงกันว่าได้ผลหรือไม่ได้ผล บางคนก็ยืนยันว่าหมาเขาเลิกกระโดดจริง ๆ แต่ผมอยากชวนให้ข้ามคำถามนั้นไปเลยครับ เพราะคำถามที่สำคัญกว่าไม่ใช่ว่า “วิธีนี้ได้ผลไหม” แต่คือ “วิธีนี้ทำให้น้องเจ็บตัวหรือเปล่า และปลอดภัยกับเขาจริงไหม”
และคำตอบคือ การยกเข่ากระแทกหน้าอกหรือลำตัวน้องทำให้เขาบาดเจ็บได้จริง โดยเฉพาะในลูกหมาหรือหมาตัวเล็กที่กระดูกและข้อยังบอบบาง ในจังหวะที่น้องพุ่งเข้ามาด้วยความเร็ว เราแทบไม่มีทางกะแรงให้พอดีได้เลย แรงเพียงนิดเดียวก็อาจทำให้เจ็บหรือบาดเจ็บถึงขั้นร้ายแรงได้
ต่อให้วิธีนี้จะทำให้หมาเลิกกระโดดได้จริง มันก็แลกมาด้วยความเจ็บของน้องที่แค่ดีใจที่เจอเรา และความไว้ใจที่เขามีต่อเรา สิ่งที่เขาอาจเรียนรู้ไม่ใช่แค่ “อย่ากระโดด” แต่เป็น “การเข้าหาคนแล้วเจ็บตัว” ซึ่งเป็นราคาที่ไม่ควรต้องจ่ายเลย
เพราะเรามีวิธีที่สอนให้น้องเลิกกระโดดได้ โดยไม่ต้องทำให้เขาเจ็บแม้แต่น้อย และยังไว้ใจเราเหมือนเดิม
หลักการ: สี่ขาอยู่กับพื้น = ได้รางวัล
หัวใจของการแก้ปัญหานี้ง่ายมากครับ คือทำให้น้องเรียนรู้ว่า
- กระโดด = ไม่ได้อะไรเลย ความสนใจหายไปหมด
- สี่ขาอยู่กับพื้น หรือนั่ง = ได้ทุกอย่าง ได้ลูบ ได้ชม ได้ทักทาย
พอน้องเริ่มเห็นว่าท่าไหนได้ผลมากกว่า เขาจะเลือกท่านั้นเอง โดยที่เราไม่ต้องดุเลย
วิธีทำแบบไม่ต้องดุ
- พอน้องกระโดด ให้เอาความสนใจออกทันที หันหลังให้ ไม่สบตา ไม่พูด ไม่ดัน ทำตัวให้น่าเบื่อที่สุด
- พอสี่ขาแตะพื้นหรือนั่งลงเมื่อไหร่ ให้รางวัลทันที หันกลับมาลูบ ชม หรือให้ขนม จังหวะต้องไว เพื่อให้น้องเชื่อมได้ว่าท่านี้แหละที่ดี
- สอนท่าทักทายแทน เช่น สอนให้นั่งทักทาย โดยฝึกตอนบ้านปกติเงียบ ๆ ให้แม่นก่อน แล้วค่อยเอามาใช้ตอนมีคนจริง เพราะการบอกให้น้องทำสิ่งที่เราอยากได้แทนการห้ามได้ผลกว่าการห้ามเฉย ๆ เสมอ
- จัดการตอนมีแขก ช่วงที่ยังฝึกไม่แม่น ใช้สายจูงช่วยคุมระยะ และขอให้แขกอย่าเพิ่งเร้าน้อง รอให้เขาสงบก่อนค่อยทักทาย
- ทุกคนต้องทำเหมือนกัน ถ้าบางคนห้าม แต่บางคนยังเล่นด้วยตอนน้องกระโดด น้องจะยิ่งสับสนและเลิกยาก เพราะการได้รางวัลเป็นครั้งคราวทำให้พฤติกรรมยิ่งติดทน
ปูตั้งแต่ลูกหมาจะง่ายที่สุด
ถ้าบ้านไหนมีลูกหมา อยากฝากไว้ว่า อย่าเพิ่งชวนน้องกระโดดเล่นตอนตัวเล็ก เพราะมันน่ารักดี แล้วค่อยมาห้ามตอนโต น้องจะงงว่าทำไมเมื่อก่อนทำได้ ตอนนี้ทำไม่ได้
ถ้าปูพื้นฐานให้น้องทักทายแบบสี่ขาอยู่กับพื้นตั้งแต่เล็ก โตมาก็จะเป็นน้องที่ทักทายคนได้อย่างสุภาพโดยไม่ต้องแก้ทีหลังเลย
สรุป
หมากระโดดใส่คนไม่ใช่เรื่องของความดื้อหรือก้าวร้าว แต่คือการทักทายด้วยความดีใจที่ยังไม่มีใครสอนวิธีที่ดีกว่าให้
แทนที่จะดันหรือดุ ลองเปลี่ยนเป็นเพิกเฉยตอนเขากระโดด แล้วให้รางวัลตอนสี่ขาอยู่กับพื้น ทำแบบนี้สม่ำเสมอ น้องจะค่อย ๆ เรียนรู้ว่าการทักทายอย่างสงบต่างหากที่ได้ใจเราที่สุด ซึ่งเป็นหัวใจเดียวกับการให้รางวัลจังหวะที่น้องเลือกสงบเอง
อ้างอิง
American Kennel Club (AKC) เรื่อง How to Train a Dog to Stop Jumping Up on People akc.org
VCA Animal Hospitals เรื่อง Teaching Your Dog Not to Jump on People vcahospitals.com
American Veterinary Society of Animal Behavior (AVSAB) เรื่องการฝึกแบบใช้รางวัลเป็นหลักและการหลีกเลี่ยงการลงโทษ avsab.org
หมาสนุก · ฝึกหมาสไตล์เล่นไปฝึกไป ไม่ดุ ไม่บังคับ
