เวลาน้องตื่นเต้นแล้วเห่า หรือมีคนมาบ้านแล้วเห่าลั่น สิ่งแรกที่เรามักนึกออกคือการบอกเขาว่าอย่า หยุด ไม่เอา เป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติที่เกือบทุกบ้านทำเหมือนกัน
แต่มีแนวคิดหนึ่งที่ผมใช้มาตลอด และอยากชวนให้ลองเปลี่ยนมุมมอง นั่นคือ แทนที่จะพยายามบอกน้องว่าอย่าทำนู่นอย่าทำนี่ ในจังหวะแบบนั้นเราแค่บอกให้เขาทำอย่างอื่นที่เราต้องการแทน เช่น ไปนอนที่เบาะ
ปัญหาของคำว่า “อย่า”
คำว่าอย่าหรือหยุด บอกน้องแค่ว่าสิ่งที่เขากำลังทำนั้นผิด แต่ไม่ได้บอกเลยว่าแล้วเขาควรทำอะไรแทน
ลองนึกภาพว่ามีคนคอยพูดกับเราว่าผิด แต่ไม่เคยบอกว่าสิ่งที่ถูกคืออะไร เราก็ได้แต่สับสน หมาก็เหมือนกัน พอไม่รู้ว่าต้องทำอะไร เขาก็มักกลับไปทำสิ่งเดิมที่คุ้นที่สุด ซึ่งก็คือเห่าต่อ บางทีการที่เราส่งเสียงห้ามด้วยซ้ำ กลับยิ่งเพิ่มพลังให้สถานการณ์ หรือกลายเป็นความสนใจที่เขาต้องการ
เปลี่ยนจากห้าม เป็นให้งานที่ชัดเจน
หัวใจคือ แทนที่จะปิดประตูพฤติกรรมที่ไม่อยากได้ เราเปิดประตูพฤติกรรมที่อยากได้ให้เขาแทน
พอมีคนมาบ้านแล้วน้องเริ่มตื่นเต้น แทนที่จะบอกว่าอย่าเห่า เราบอกให้เขาไปนอนที่เบาะ เพราะหมาที่กำลังนอนอยู่บนเบาะ จะเห่าพุ่งเข้าหาประตูไปพร้อมกันไม่ได้ มันคือการให้เขาทำสิ่งที่ทำแทนกันได้พอดี
สิ่งที่ตามมาคือ น้องมีคำตอบที่ชัดเจนว่าควรทำอะไร ทำได้สำเร็จ และได้รางวัลจากการทำถูก ต่างจากการโดนห้ามที่ไม่มีทางออกให้
ต้องสอนก่อน ไม่ใช่สอนตอนเกิดเหตุ
เคล็ดลับสำคัญคือ สอนให้น้องรู้จักไปเบาะและอยู่บนเบาะอย่างมีความสุขตั้งแต่ตอนบ้านปกติเงียบ ๆ ก่อน ฝึกให้แม่นในจังหวะที่ง่าย แล้วค่อยเอาไปใช้ตอนมีสิ่งเร้าจริง
ถ้ารอไปสอนเอาตอนน้องกำลังตื่นเต้นสุดขีด เขาจะยังไม่พร้อมรับคำสั่งใหม่ เหมือนสอนคนว่ายน้ำตอนกำลังจมน้ำ และทุกครั้งที่เขาไปนอนเบาะได้ในจังหวะนั้น อย่าลืมให้รางวัลความสงบตรงนั้นด้วย เพื่อให้น้องรู้ว่าการเลือกไปอยู่ในที่ของตัวเองเป็นเรื่องที่คุ้มค่า
นี่ไม่ใช่การกดพฤติกรรม แต่คือการให้ทางเลือกที่ดีกว่า
วิธีนี้ไม่ได้ไปกดหรือดุให้น้องหยุดเห่าด้วยความกลัว แต่เป็นการมอบทางเลือกที่ดีกว่าให้เขา น้องเลยได้เรียนรู้ว่าเมื่อเจอสถานการณ์ที่เคยทำให้ตื่นเต้น เขามีอะไรทำที่ทั้งง่ายและได้รางวัล ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการบังคับให้เงียบ
ถ้าน้องเห่าจากความกลัวหรือความไม่มั่นใจจริง ๆ นอกจากให้พฤติกรรมทดแทนแล้ว ควรดูแลที่ต้นเหตุคืออารมณ์ของเขาควบคู่กันไปด้วย
สรุป
ครั้งหน้าที่น้องเห่าเพราะตื่นเต้นหรือมีคนมาบ้าน ลองหยุดคำว่าอย่าไว้ก่อน แล้วถามตัวเองว่าจริง ๆ แล้วเราอยากให้เขาทำอะไรแทน
เพราะการบอกหมาว่าให้ทำอะไร มีพลังและชัดเจนกว่าการบอกว่าอย่าทำอะไรเสมอ และมันเปลี่ยนเราจากคนที่คอยห้าม เป็นคนที่คอยชี้ทางให้เขาทำถูก
อ้างอิง
American Kennel Club (AKC) เรื่อง Teaching Incompatible Behaviors และ Place Training akc.org
VCA Animal Hospitals เรื่อง Reward-Based Training และ Redirecting Unwanted Behavior vcahospitals.com
American Veterinary Society of Animal Behavior (AVSAB) เรื่องการฝึกแบบใช้รางวัลและการหลีกเลี่ยงการลงโทษ avsab.org
หมาสนุก · ฝึกหมาสไตล์เล่นไปฝึกไป ไม่ดุ ไม่บังคับ